Geef iedereen het recht op parodie

Kurt Schwitters - Das UndbildWát, als kunstenaars of vormgevers de naam of de logo’s van commerciële bedrijven op een parodistische manier in hun werk gebruiken? Kunnen dan die bedrijven zich in hun ‘goede naam’, of hun commercieel belang aangetast zien, en dure advocaten op je dak sturen? Tegenwoordig gebeurt dat vaker en vaker – de lontjes lijken steeds korter te worden… Florian Cramer, lector bij kenniscentrum ‘Creating010’ van Hogeschool Rotterdam, waartoe ook de Willem de Kooning Academie en het Piet Zwart Institute behoren, bespreekt dit fenomeen in NRC*Next van 15 april 2015.

In de jaren twintig van de twintigste eeuw maakten kunstenaars vaak gebruik van bestaand beeld – al dan niet commercieel; denk bijvoorbeeld aan de Dadaïsten. Ook in de Pop Art van de jaren zestig en zeventig was dat schering en inslag.

Cramer constateert dat dat in het nieuwe millennium anders werd: “[…] de Amerikaanse kunstenaar Richard Prince – beroemd om zijn fotografische reproducties van Marlboro-affiches – werd vanwege schending van het auteursrecht voor de rechter gesleept door Patrick Cariou, de oorspronkelijke fotograaf van de Marlboro-cowboy.” En wat te denken van de jongste verwikkelingen rond Luc Tuymans?

Is dat nog van deze tijd, vraagt Cramer zich af? Hij wijst op de Verenigde Staten, waar in ieder geval het recht op ‘fair use’ van bestaand beeld geldt, en het recht op parodie. Hij bepleit, dat dat ook ‘bij ons’ zou gaan gelden: “[…] Dadaïsten, Pop Art- en andere kunstenaars maakten geen verschil meer tussen kunst, populaire en alledaagse beeldcultuur. Nu, in het tijdperk van de globalisering en van media zoals Google Image Search, is deze scheiding helemaal aan het verouderen. Het gaat niet meer om autonomie of vrijheid van kunst – categorieën uit de negentiende eeuw. Het gaat om algemene vrijheid van beeld en overige media, voor iedereen.”

In NRC*Next bepleit Florian Cramer ieders recht om desnoods een eigen serie ‘Gooische Mannen XXX’ te maken.

Lees de complete tekst van Cramer in NRC*Next van 15 april 2015 en een korte samenvatting te lezen bij WDKA.